Tẩu tán tài sản thi hành án có thể khiến người thắng kiện gặp trở ngại khi thu hồi tiền, nhà đất hoặc tài sản theo bản án. Khi phát hiện giao dịch bất thường, người được thi hành án cần lưu giữ chứng cứ, thông báo ngay cho cơ quan đang giải quyết và đề nghị biện pháp bảo vệ phù hợp. Long Phan PMT phân tích cách nhận diện, căn cứ ngăn chặn và hướng xử lý để Quý khách chủ động bảo vệ quyền lợi.
Nhận diện việc chuyển dịch tài sản nhằm né tránh thi hành án
Việc đánh giá dấu hiệu tẩu tán cần đặt giao dịch trong toàn bộ diễn biến tranh chấp. Thời điểm ký hợp đồng, quan hệ giữa các bên, giá chuyển nhượng, chứng từ thanh toán và việc bàn giao tài sản đều có giá trị đối chiếu. Một thông tin riêng lẻ thường chưa đủ để kết luận người có nghĩa vụ đang tẩu tán tài sản.
Chẳng hạn, trong một tình huống giả định, người có nghĩa vụ trả nợ chuyển nhà cho người thân ngay sau khi bản án có hiệu lực, giá ghi trong hợp đồng thấp bất thường nhưng vẫn trực tiếp sinh sống và quản lý căn nhà. Những tình tiết này cần được xác minh cùng với việc thanh toán thực tế, mục đích giao dịch và tài sản còn lại của người có nghĩa vụ.
Việc rà soát nên bắt đầu từ giai đoạn khởi kiện. Chờ đến khi tổ chức thi hành án mới tìm hiểu tài sản có thể làm tăng chi phí xác minh và khiến việc bảo vệ quyền lợi phức tạp hơn.
Định đoạt tài sản sau bản án nhưng không làm rõ việc thực hiện nghĩa vụ
Khi người phải thi hành án bán, tặng cho hoặc thực hiện giao dịch với tài sản ngay sau khi bản án có hiệu lực, cần kiểm tra giao dịch có làm giảm khả năng thực hiện nghĩa vụ hay không. Các vấn đề cần làm rõ gồm: tiền bán tài sản đã được nhận chưa, được sử dụng vào việc gì và người có nghĩa vụ còn tài sản nào khác để thi hành án.
Theo khoản 5 Điều 4 Luật Thi hành án dân sự 2025, người có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành có thể bị cưỡng chế theo quy định. Vì vậy, việc cố tình chuyển dịch tài sản để tránh xử lý cần được phản ánh kịp thời cho cơ quan thi hành án.
Tuy nhiên, bán tài sản để lấy tiền thanh toán nghĩa vụ khác với việc làm cho tài sản không còn khả năng bị xử lý. Cần xác minh thực chất giao dịch, thay vì chỉ căn cứ vào thời điểm ký hợp đồng.
Sang tên mang tính hình thức để che giấu nguồn tài sản
Một dạng giao dịch cần lưu ý là tài sản được chuyển sang tên người khác nhưng quyền quản lý, khai thác và lợi ích thực tế vẫn do người có nghĩa vụ nắm giữ. Việc không có chứng từ thanh toán phù hợp, bên mua không nhận bàn giao hoặc không biết rõ tài sản cũng có thể là thông tin cần kiểm tra.
Khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba bị vô hiệu. Khi yêu cầu áp dụng quy định này, người khởi kiện cần đưa ra chứng cứ chứng minh tính giả tạo và mục đích né tránh nghĩa vụ.
Quan hệ thân thích không phải căn cứ độc lập làm hợp đồng vô hiệu. Một giao dịch giữa người thân vẫn có thể hợp pháp nếu phản ánh đúng ý chí, có thực hiện thực tế và đáp ứng các điều kiện luật định.
Các công cụ pháp lý để giữ tài sản và xử lý giao dịch bất thường
Hướng xử lý phụ thuộc vào vụ việc đang được Tòa án giải quyết hay đã chuyển sang giai đoạn thi hành án. Đồng thời, cần phân biệt việc ngăn chặn giao dịch tiếp theo, giải quyết hiệu lực hợp đồng đã ký và xử lý trách nhiệm của người vi phạm. Các yêu cầu này có thể liên quan nhau nhưng không thay thế cho nhau.
Đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm trong thi hành án
Điều 66 Luật Thi hành án dân sự 2025 ghi nhận bốn biện pháp bảo đảm: phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ; tạm ngừng giao dịch, tạm dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc thay đổi hiện trạng tài sản; tạm giữ tài sản, giấy tờ; tạm hoãn xuất cảnh.
Về thẩm quyền, Chấp hành viên quyết định ba nhóm biện pháp liên quan trực tiếp đến tài khoản, giao dịch và tài sản. Tạm hoãn xuất cảnh thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, khi có các điều kiện luật định. Không nên hiểu Chấp hành viên được tự mình quyết định tất cả các biện pháp trên.
Người có thẩm quyền có thể chủ động áp dụng hoặc xem xét yêu cầu bằng văn bản của đương sự và không phải thông báo trước khi áp dụng. Người yêu cầu phải chịu trách nhiệm về yêu cầu của mình; nếu yêu cầu không đúng gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Đơn đề nghị nên nêu rõ vụ việc thi hành án, nghĩa vụ chưa thực hiện, đặc điểm tài sản, nơi quản lý tài sản và nguy cơ cần ngăn chặn. Thông tin càng cụ thể càng giúp việc xác minh, xem xét yêu cầu được thuận lợi.
Yêu cầu Tòa án bảo vệ tài sản trong thời gian giải quyết vụ án
Khi vụ án đang được giải quyết, đương sự có thể yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 111 và Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đã được sửa đổi, bổ sung. Điều 120 quy định việc kê biên tài sản đang tranh chấp khi có căn cứ người giữ tài sản có hành vi tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản.
Phải lựa chọn đúng biện pháp theo đối tượng cần bảo vệ. Kê biên tài sản đang tranh chấp không đương nhiên áp dụng cho mọi tài sản của người bị kiện trong một vụ đòi tiền. Tùy tình huống, yêu cầu phong tỏa tài khoản hoặc tài sản có thể phù hợp hơn nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Yêu cầu được gửi đến Tòa án có thẩm quyền theo vụ việc và giai đoạn tố tụng. Ở cấp sơ thẩm, cần đối chiếu quy định hiện hành về thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực, đồng thời xác định đúng thẩm quyền theo lãnh thổ.
Người yêu cầu kê biên và một số biện pháp khác phải thực hiện biện pháp bảo đảm theo Điều 136. Khoản bảo đảm phục vụ việc bù đắp thiệt hại có thể phát sinh nếu yêu cầu không đúng; đây không phải khoản tiền thanh toán nghĩa vụ đang tranh chấp.
Khởi kiện để xem xét hiệu lực giao dịch đã hoàn tất
Nếu tài sản đã được chuyển nhượng, việc gửi đơn ngăn chặn không tự làm mất hiệu lực hợp đồng. Người có quyền lợi bị ảnh hưởng cần đánh giá căn cứ khởi kiện yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu, trong đó có căn cứ giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ theo khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015.
Điều 131 quy định các bên khôi phục tình trạng ban đầu, hoàn trả những gì đã nhận; nếu không thể hoàn trả bằng hiện vật thì hoàn trả bằng tiền và bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường. Việc xử lý tài sản cụ thể còn phụ thuộc nội dung phán quyết, tình trạng tài sản và quyền của người liên quan.
Đặc biệt, khi tài sản tiếp tục được chuyển dịch cho người thứ ba, phải xem xét cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình tại Điều 133. Không thể khẳng định mọi tài sản đã qua nhiều giao dịch đều chắc chắn được thu hồi bằng hiện vật.
Hồ sơ nên làm rõ thời điểm nghĩa vụ phát sinh, thời điểm giao dịch, việc thanh toán và bàn giao thực tế. Nếu không tự thu thập được tài liệu, người yêu cầu cần xác định rõ tài liệu đang do cơ quan, tổ chức nào quản lý để đề nghị hỗ trợ thu thập theo thủ tục.
Xem xét xử phạt hành chính theo quy định hiện hành
Từ ngày 18/5/2026, Nghị định 109/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực liên quan. Đối với hành vi tẩu tán tài sản để không thực hiện nghĩa vụ thi hành án hoặc trốn tránh kê biên, căn cứ hiện hành là điểm a khoản 5 Điều 65 Nghị định 109/2026/NĐ-CP.
Mức phạt đối với cá nhân là từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Hành vi này còn thuộc trường hợp áp dụng biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu theo điểm a khoản 8 Điều 65. Đối với tổ chức, cần đối chiếu nguyên tắc áp dụng mức phạt tại Điều 4 của Nghị định; mức phạt tương ứng bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân.
Việc xác định văn bản áp dụng phải căn cứ thời điểm hành vi xảy ra, hành vi đã kết thúc hay đang tiếp diễn và quy định chuyển tiếp. Không sử dụng máy móc căn cứ mới cho mọi hành vi trong quá khứ.
Trách nhiệm hình sự khi đủ dấu hiệu của Tội không chấp hành án
Điều 380 Bộ luật Hình sự quy định Tội không chấp hành án. Điều kiện cần xem xét gồm người có nghĩa vụ có điều kiện thi hành nhưng không chấp hành bản án, quyết định đã có hiệu lực; đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo pháp luật hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.
Khung hình phạt cơ bản là tù từ 03 tháng đến 02 năm. Khi có tình tiết thuộc khoản 2, trong đó có tẩu tán tài sản, khung hình phạt là tù từ 02 năm đến 05 năm. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
Tình tiết tẩu tán tài sản không loại bỏ yêu cầu chứng minh các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Vì vậy, cần cung cấp cả tài liệu về điều kiện thi hành án, quyết định cưỡng chế hoặc xử phạt trước đó và diễn biến vi phạm tiếp theo.
Thứ tự công việc khi phát hiện tài sản có nguy cơ bị chuyển dịch
Người có quyền lợi nên thực hiện đồng thời việc bảo toàn thông tin và gửi yêu cầu đến đúng cơ quan. Không cần chờ hoàn tất một bộ hồ sơ khởi kiện mới phản ánh nguy cơ đang xảy ra, nhưng nội dung phản ánh phải trung thực và có cơ sở.
- Lưu giữ tài liệu ban đầu: bản án, quyết định, hồ sơ thi hành án, thông tin tài sản và giao dịch bất thường.
- Gửi đề nghị bảo đảm thi hành án: xác định tài sản, nguy cơ và biện pháp đề nghị người có thẩm quyền xem xét.
- Kiểm tra tình trạng chuyển nhượng: tài sản còn đứng tên người có nghĩa vụ hay đã sang tên, đã chuyển tiếp cho ai.
- Thực hiện yêu cầu tại Tòa án khi có căn cứ: lựa chọn yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu hoặc biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp với vụ án đang được giải quyết.
- Theo dõi và bổ sung chứng cứ: đề nghị xác minh điều kiện thi hành án, xem xét xử phạt hoặc chuyển thông tin có dấu hiệu tội phạm theo thẩm quyền.
Hệ thống hóa chứng cứ về mục đích né tránh nghĩa vụ
Những nhóm tài liệu nên được tập hợp gồm:
- Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp và hồ sơ đăng ký biến động tài sản.
- Chứng từ trả tiền, sao kê được thu thập hợp pháp, tài liệu thể hiện việc giao nhận tài sản.
- Thông tin về giá của tài sản tương tự tại cùng thời điểm để đối chiếu giá giao dịch.
- Tài liệu về người thực tế sử dụng, cho thuê, thu lợi hoặc chi trả chi phí quản lý tài sản.
- Thông tin chứng minh quan hệ giữa các bên và diễn biến trao đổi có liên quan.
Nên lập bảng thời gian gồm ngày phát sinh nghĩa vụ, ngày khởi kiện, ngày tuyên án, ngày bản án có hiệu lực và các ngày ký hợp đồng, công chứng, đăng ký. Cách sắp xếp này giúp cơ quan giải quyết nhận diện chuỗi sự kiện và kiểm tra mối liên hệ giữa giao dịch với việc né tránh nghĩa vụ.
Chứng cứ phải được thu thập hợp pháp. Đối với dữ liệu điện tử, cần giữ bản gốc, thông tin nguồn và thời điểm; tránh chỉ lưu ảnh chụp rời rạc không thể xác minh ngữ cảnh.
Trình bày yêu cầu bảo đảm rõ tài sản và nguy cơ
Văn bản nên ghi đầy đủ người yêu cầu, số bản án và quyết định thi hành án nếu đã có, Chấp hành viên đang giải quyết, nghĩa vụ còn phải thi hành và tài sản đề nghị bảo vệ. Phần lý do cần mô tả sự kiện cụ thể cùng tài liệu kèm theo.
Nếu chỉ biết thông tin sơ bộ, cần phân biệt nội dung đã được xác nhận với nội dung đề nghị xác minh. Người yêu cầu có thể cung cấp địa chỉ nhà đất, thông tin đăng ký xe hoặc ngân hàng liên quan mà mình biết hợp pháp, thay vì đưa nhận định chung rằng người có nghĩa vụ đang che giấu toàn bộ tài sản.
Sau khi nộp, cần lưu chứng từ tiếp nhận và theo dõi kết quả xử lý. Biện pháp bảo đảm phục vụ ngăn chặn nguy cơ; việc xử lý, bán hoặc giao tài sản để thi hành án vẫn phải tuân thủ thủ tục tương ứng.
Hậu quả đối với người chuyển nhượng và bên nhận tài sản
Người thực hiện hành vi tẩu tán có thể phải hoàn trả tài sản, khắc phục hậu quả, chịu xử phạt hoặc trách nhiệm hình sự khi đủ điều kiện. Việc thay đổi tên người sở hữu trên giấy tờ không đồng nghĩa nghĩa vụ theo bản án đã chấm dứt.
Đối với bên nhận chuyển nhượng trực tiếp trong giao dịch bị tuyên vô hiệu, hậu quả hoàn trả được giải quyết theo Điều 131 Bộ luật Dân sự. Nếu đã trả tiền, bên này cần yêu cầu hoàn trả tiền và xem xét bồi thường theo căn cứ, lỗi và thiệt hại thực tế. Khả năng thu lại tiền còn phụ thuộc khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên chuyển nhượng.
Người biết rõ việc né tránh nghĩa vụ nhưng vẫn tham gia có thể đối mặt với yêu cầu bồi thường nếu đáp ứng điều kiện trách nhiệm dân sự. Trách nhiệm liên đới hoặc đồng phạm không tự phát sinh chỉ từ việc có quan hệ thân thích hay tham gia ký hợp đồng; phải chứng minh các yếu tố theo pháp luật.
Với người thứ ba ngay tình, việc được bảo vệ phải đối chiếu Điều 133, tính chất tài sản, tình trạng đăng ký và căn cứ xác lập giao dịch. Trước khi mua tài sản có giá trị lớn, nên kiểm tra hồ sơ sở hữu, người sử dụng thực tế, hạn chế giao dịch và dấu hiệu tranh chấp để giảm rủi ro.
Luật sư hỗ trợ bảo vệ tài sản và quyền thi hành án
Long Phan PMT hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ, đánh giá dấu hiệu chuyển dịch tài sản và xác định hướng xử lý phù hợp với giai đoạn vụ việc. Phạm vi công việc có thể bao gồm:
- Kiểm tra bản án, quyết định và tài liệu về điều kiện thi hành án.
- Hệ thống hóa chứng cứ về giao dịch, thanh toán, đăng ký và quản lý tài sản.
- Soạn văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án.
- Chuẩn bị yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong vụ án.
- Tư vấn, đại diện theo ủy quyền khởi kiện yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu.
- Hỗ trợ lập hồ sơ đề nghị xem xét vi phạm hành chính hoặc cung cấp thông tin có dấu hiệu tội phạm.
Giải đáp những vướng mắc thường gặp
Hành vi nào có thể được xem là tẩu tán tài sản thi hành án
Đó có thể là việc che giấu hoặc chuyển dịch tài sản nhằm làm mất khả năng thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định. Cần đánh giá mục đích, thời điểm, dòng tiền và việc quản lý tài sản. Không phải mọi hợp đồng bán, tặng cho hoặc thế chấp đều là hành vi tẩu tán.
Khi thấy dấu hiệu bất thường nên gửi yêu cầu đến đâu
Trong giai đoạn thi hành án, cần liên hệ cơ quan thi hành án và Chấp hành viên đang giải quyết. Nếu vụ án còn đang được Tòa án xem xét, có thể yêu cầu Tòa án có thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp. Thẩm quyền quyết định từng biện pháp phải được xác định riêng.
Tài sản đã sang tên thì còn khả năng xử lý hay không
Vẫn có thể xem xét yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch vô hiệu nếu có căn cứ. Kết quả phụ thuộc chứng cứ, tình trạng tài sản và quyền của người thứ ba. Việc sang tên không tự ngăn cản khởi kiện, nhưng cũng không bảo đảm chắc chắn tài sản sẽ được thu hồi bằng hiện vật.
Mức phạt hành chính hiện hành đối với hành vi tẩu tán là bao nhiêu
Điểm a khoản 5 Điều 65 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với cá nhân. Cần kiểm tra thêm chủ thể vi phạm, thời điểm hành vi và điều khoản chuyển tiếp để xác định mức phạt, văn bản áp dụng trong vụ việc cụ thể.
Có dấu hiệu tẩu tán có đồng nghĩa sẽ bị phạt tù không
Không tự động phát sinh trách nhiệm hình sự. Đối với Điều 380 Bộ luật Hình sự, phải làm rõ điều kiện thi hành án và các dấu hiệu cấu thành tội phạm, bao gồm việc đã bị cưỡng chế hoặc xử phạt hành chính về hành vi không chấp hành án mà còn vi phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá và quyết định theo thẩm quyền.
Người mua tài sản có phải hoàn trả trong mọi trường hợp không
Phải phân biệt bên nhận tài sản trong giao dịch bị tuyên vô hiệu với người thứ ba ngay tình ở giao dịch tiếp theo. Hậu quả hoàn trả và khả năng bảo vệ giao dịch được xem xét theo Điều 131, Điều 133 Bộ luật Dân sự cùng các quy định liên quan; không thể áp dụng một kết luận chung cho mọi người mua.
Có thể đề nghị kê biên khi vụ án chưa có bản án không
Có thể yêu cầu kê biên tài sản đang tranh chấp khi đáp ứng Điều 120 Bộ luật Tố tụng dân sự. Nếu mục tiêu là bảo đảm nghĩa vụ trả tiền, cần kiểm tra biện pháp phong tỏa hoặc biện pháp khác phù hợp. Người yêu cầu phải cung cấp căn cứ và thực hiện nghĩa vụ bảo đảm khi pháp luật yêu cầu.
Tóm lại, xử lý tẩu tán tài sản thi hành án đòi hỏi nhận diện đúng giao dịch bất thường, thu thập chứng cứ hợp pháp và lựa chọn biện pháp phù hợp với từng giai đoạn. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Tẩu tán tài sản thi hành án và hướng dẫn ngăn chặn, xử lý.
>>> Xem thêm:
