Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự là khoản chi thường phát sinh khi Tòa án cần làm rõ diện tích, vị trí, ranh giới hoặc hiện trạng thực tế của thửa đất đang có tranh chấp. Tuy nhiên, người nộp tiền tạm ứng ban đầu chưa chắc là người cuối cùng phải gánh chịu toàn bộ khoản chi phí này. Việc xác định trách nhiệm thanh toán còn phụ thuộc vào chủ thể yêu cầu đo đạc, cách thức Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định và kết quả giải quyết vụ án. Vì vậy, đương sự cần phân biệt rõ từng loại chi phí và từng giai đoạn tố tụng để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
Chi phí đo đạc đất đai phát sinh trong vụ án dân sự gồm những khoản nào?
Trong các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất, đặc biệt là tranh chấp ranh giới, lấn chiếm đất, chia tài sản chung, xác định diện tích sử dụng thực tế hoặc tranh chấp về quyền đối với một phần thửa đất, tài liệu trên giấy đôi khi không phản ánh đầy đủ hiện trạng ngoài thực địa. Khi đó, việc đo đạc và xác minh thực tế có thể trở thành căn cứ quan trọng để Tòa án đánh giá chứng cứ và giải quyết vụ án.
Trên thực tế, cụm từ “chi phí đo đạc đất đai” thường được sử dụng để chỉ nhiều khoản chi có liên quan đến quá trình xác định hiện trạng đất. Tùy từng vụ việc, khoản chi này có thể bao gồm chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, chi phí liên quan đến hoạt động đo vẽ áp ranh và chi phí trích đo địa chính phục vụ hồ sơ giải quyết tranh chấp.
Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ
Căn cứ Điều 155 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ được hiểu là khoản tiền cần thiết và hợp lý phải chi cho việc Tòa án trực tiếp xem xét, thẩm định đối tượng cần xác minh trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự.
Đối với tranh chấp đất đai, việc xem xét, thẩm định tại chỗ thường được thực hiện nhằm kiểm tra hiện trạng sử dụng đất, xác định vị trí thửa đất, diện tích thực tế, mốc giới, công trình trên đất hoặc những đặc điểm khác có liên quan trực tiếp đến yêu cầu của các bên.
Trước khi hoạt động này được tiến hành, Tòa án có thể xác định một khoản tiền tạm tính và yêu cầu chủ thể có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng. Do đó, cần phân biệt giữa “tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ” và “chi phí mà đương sự phải chịu sau khi vụ án được giải quyết”. Hai nghĩa vụ này không phải lúc nào cũng thuộc về cùng một người.
Chi phí phát sinh từ việc đo vẽ áp ranh
Đo vẽ áp ranh là hoạt động được thực hiện ngoài thực địa nhằm xác định tương đối chính xác vị trí, kích thước và đường ranh giới của thửa đất đang tranh chấp so với các thửa đất tiếp giáp.
Trong nhiều vụ án về lấn chiếm đất hoặc tranh chấp ranh giới liền kề, kết quả đo vẽ giúp thể hiện cụ thể phần diện tích mà mỗi bên đang quản lý, sử dụng và phần diện tích đang xảy ra tranh chấp.
Khi hoạt động đo vẽ áp ranh được thực hiện trong quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ, cơ chế về chi phí có thể gắn với quy định tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Tuy nhiên, Bộ luật Tố tụng dân sự không quy định một chế định độc lập mang tên “chi phí đo vẽ áp ranh”. Vì vậy, tính chất và cách xác định khoản chi cụ thể cần được xem xét dựa trên hoạt động tố tụng thực tế mà Tòa án tiến hành trong từng vụ án.
Chi phí trích đo địa chính phục vụ việc giải quyết tranh chấp
Trích đo địa chính có ý nghĩa khác với việc Tòa án đơn thuần đến hiện trường để quan sát và ghi nhận hiện trạng. Đây là hoạt động đo đạc nhằm thể hiện cụ thể hiện trạng của một thửa đất hoặc khu đất để phục vụ việc quản lý, xác định ranh giới và diện tích.
Điều 50 Luật Đất đai 2024 quy định về hoạt động đo đạc, lập bản đồ địa chính. Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, kết quả trích đo có thể được sử dụng làm tài liệu để xác định diện tích, hình thể và ranh giới thực tế của đất đang tranh chấp.
Tuy nhiên, Luật Đất đai 2024 chủ yếu xác lập nguyên tắc chung đối với hoạt động đo đạc và lập bản đồ địa chính, không ấn định một mức chi phí thống nhất áp dụng cho mọi trường hợp trích đo phát sinh trong vụ án. Do đó, số tiền thực tế còn phụ thuộc vào yêu cầu đo đạc, diện tích, đặc điểm khu đất và hoạt động của đơn vị chuyên môn thực hiện.
Người nộp tiền tạm ứng chưa chắc là người phải chịu chi phí cuối cùng.
Ai có trách nhiệm nộp tiền tạm ứng chi phí đo đạc đất đai?
Việc phải bỏ tiền trước để Tòa án tổ chức xem xét, thẩm định không đồng nghĩa với việc người nộp tiền chắc chắn phải chịu khoản chi phí đó khi vụ án kết thúc.
Tiền tạm ứng có mục đích bảo đảm nguồn kinh phí để hoạt động tố tụng được thực hiện. Trong khi đó, nghĩa vụ chịu chi phí cuối cùng sẽ được xác định dựa trên quy định pháp luật và kết quả giải quyết yêu cầu của các bên.
Đương sự chủ động yêu cầu Tòa án tiến hành đo đạc, thẩm định
Theo Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khi một đương sự yêu cầu Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ thì người đưa ra yêu cầu có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí theo mức do Tòa án xác định.
Quy định này thường được áp dụng trong trường hợp nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cho rằng việc xác định hiện trạng đất là cần thiết để chứng minh cho yêu cầu hoặc ý kiến của mình.
Chẳng hạn, một bên cho rằng hộ liền kề đã sử dụng lấn sang một phần đất thuộc quyền sử dụng của mình và đề nghị Tòa án đo lại ranh giới. Khi yêu cầu xem xét, thẩm định được chấp nhận, người đề nghị trước hết phải thực hiện nghĩa vụ tạm ứng theo thông báo của Tòa án.
Điều này bảo đảm kinh phí cho việc tổ chức đo đạc nhưng chưa quyết định người đó là chủ thể phải chịu chi phí cuối cùng.
Tòa án tự quyết định việc xem xét, thẩm định tại chỗ
Không phải mọi trường hợp đo đạc đều xuất phát từ yêu cầu trực tiếp của một bên đương sự. Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, nếu Tòa án nhận thấy việc xác minh hiện trạng thực tế là cần thiết để có đủ cơ sở giải quyết vụ việc khách quan thì Tòa án có thể chủ động quyết định xem xét, thẩm định tại chỗ.
Theo Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trường hợp Tòa án tự quyết định thực hiện hoạt động này, nguyên đơn, người yêu cầu giải quyết việc dân sự hoặc người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí.
Như vậy, việc ai phải nộp tiền ban đầu phụ thuộc trước hết vào nguồn gốc phát sinh hoạt động xem xét, thẩm định: do đương sự yêu cầu hay do Tòa án xét thấy cần thiết và chủ động quyết định.
Ai phải chịu chi phí đo đạc sau khi vụ án được giải quyết?
Đây là vấn đề rất dễ bị nhầm với nghĩa vụ nộp tạm ứng. Việc một bên đã nộp toàn bộ khoản tiền ban đầu không có nghĩa người đó đương nhiên mất số tiền này.
Khi giải quyết vụ án, Tòa án sẽ căn cứ vào kết quả xét xử, phạm vi yêu cầu được chấp nhận và quy định pháp luật để xác định chủ thể cuối cùng có nghĩa vụ chịu chi phí xem xét, thẩm định.
Yêu cầu không được Tòa án chấp nhận thì có thể phải chịu chi phí
Theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trường hợp các bên không có thỏa thuận khác và pháp luật không có quy định khác, đương sự có yêu cầu xem xét, thẩm định tại chỗ nhưng yêu cầu của người đó không được Tòa án chấp nhận thì phải chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ.
Có thể hiểu rằng trách nhiệm thanh toán cuối cùng gắn với kết quả giải quyết yêu cầu, chứ không chỉ dựa vào việc ai là người đã bỏ tiền trước.
Do đó, một đương sự nộp tiền tạm ứng để thực hiện việc đo đạc nhưng yêu cầu của họ được Tòa án chấp nhận chưa chắc phải là người chịu toàn bộ khoản chi phí sau cùng. Ngược lại, một bên chưa trực tiếp ứng tiền từ đầu vẫn có khả năng phải chịu khoản chi tương ứng theo nội dung bản án hoặc quyết định của Tòa án.
Cơ chế này cũng là lý do đương sự nên đọc kỹ phần quyết định của bản án về chi phí tố tụng, thay vì chỉ căn cứ vào các thông báo nộp tiền trong quá trình giải quyết vụ án.
Trường hợp chia tài sản chung là quyền sử dụng đất
Pháp luật có quy định riêng đối với trường hợp xem xét, thẩm định phục vụ việc chia tài sản chung.
Theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu tài sản chung được chia là quyền sử dụng đất thì mỗi người được chia tài sản phải chịu phần chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ tương ứng với phần tài sản mà người đó được nhận.
Cách phân bổ này xuất phát từ việc hoạt động đo đạc và thẩm định không chỉ phục vụ riêng cho lợi ích của một bên mà nhằm xác định toàn bộ khối tài sản để Tòa án có căn cứ phân chia cho các đồng sở hữu.
Do đó, trong các vụ án chia tài sản chung, trách nhiệm thanh toán không nhất thiết được đặt toàn bộ lên người đã khởi kiện hoặc người đã ứng tiền ban đầu mà có thể được phân bổ giữa những người được nhận tài sản theo kết quả giải quyết của Tòa án.
Kết quả đo đạc giúp Tòa án xác định rõ diện tích, ranh giới và hiện trạng đất tranh chấp.
Đo đạc đất đai được thực hiện ở những giai đoạn nào?
Một tranh chấp đất đai có thể trải qua nhiều bước trước khi có bản án. Hoạt động xác minh, kiểm tra hoặc đo đạc hiện trạng cũng có khả năng xuất hiện ở những giai đoạn khác nhau.
Việc phân biệt từng giai đoạn giúp đương sự xác định đúng cơ quan đang giải quyết, căn cứ pháp lý được áp dụng và cơ chế chi phí tương ứng.
Xác minh ranh giới tại giai đoạn hòa giải ở Ủy ban nhân dân cấp xã
Điều 235 Luật Đất đai 2024 quy định về hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã.
Đối với những trường hợp thuộc diện phải thực hiện thủ tục hòa giải tại địa phương, việc xác minh nguồn gốc sử dụng đất, hiện trạng quản lý, đường ranh giới hoặc ý kiến của những người có liên quan có thể được thực hiện trong quá trình tổ chức hòa giải.
Việc kiểm tra thực địa ở giai đoạn này phục vụ cho quá trình xác minh và hòa giải tranh chấp tại địa phương, khác với hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ do Tòa án thực hiện sau khi vụ án được thụ lý.
Xem xét, thẩm định tại chỗ sau khi Tòa án thụ lý vụ án
Sau khi tranh chấp được đưa ra Tòa án và đủ điều kiện thụ lý, hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ được thực hiện theo cơ chế tố tụng dân sự.
Điều 236 Luật Đất đai 2024 là một trong những căn cứ liên quan đến thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai. Khi Tòa án đã thụ lý vụ việc, việc xem xét, thẩm định tại chỗ và nghĩa vụ tạm ứng chi phí được xác định theo Điều 155, Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Kết quả trích đo địa chính cũng có thể được thu thập, cung cấp hoặc sử dụng trong hồ sơ để hỗ trợ Tòa án xác định chính xác phần diện tích đang có tranh chấp.
Những rủi ro liên quan đến chi phí đo đạc đương sự cần lưu ý
Chi phí không phải là vấn đề duy nhất mà các bên cần quan tâm. Việc đo đạc còn có thể tác động trực tiếp đến tiến độ giải quyết và khả năng chứng minh yêu cầu trong vụ án.
Không nộp tiền tạm ứng đúng thời hạn
Khi Tòa án đã ban hành thông báo về việc nộp tiền tạm ứng cho hoạt động xem xét, thẩm định, đương sự cần chú ý thời hạn được ấn định.
Việc chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính có thể khiến hoạt động thực địa chưa thể triển khai theo kế hoạch. Khi việc đo đạc là nguồn chứng cứ quan trọng để xác định diện tích hoặc ranh giới đang tranh chấp, sự chậm trễ này còn có thể ảnh hưởng đến quá trình chứng minh yêu cầu của chính bên đề nghị.
Vì vậy, khi nhận được thông báo từ Tòa án, đương sự nên kiểm tra nội dung yêu cầu, mức tiền, thời hạn và phương thức thực hiện để tránh ảnh hưởng đến tiến độ tố tụng.
Có thể phát sinh thêm khoản tiền nếu phải đo đạc lại
Kết quả đo đạc lần đầu không phải lúc nào cũng được tất cả các bên thống nhất.
Nếu một bên cho rằng số liệu chưa chính xác, mốc ranh giới được xác định không đúng hoặc kết quả không phù hợp với hồ sơ địa chính và hiện trạng quản lý thì tranh luận về kết quả đo có thể phát sinh.
Trong trường hợp cần thực hiện lại hoạt động chuyên môn để làm rõ số liệu, đương sự có nguy cơ phải đối mặt với chi phí bổ sung.
Để giảm khả năng phải đo lại, các bên nên cung cấp đầy đủ giấy chứng nhận, giấy tờ về nguồn gốc sử dụng đất, sơ đồ, tài liệu địa chính và các chứng cứ liên quan. Đồng thời, đương sự nên có mặt khi tiến hành xem xét, thẩm định để ghi nhận kịp thời những vấn đề có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của mình.
Thời gian đo đạc có thể ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án
Đối với những vụ tranh chấp phức tạp, hoạt động đo đạc có thể phải phối hợp với nhiều cá nhân, cơ quan hoặc đơn vị chuyên môn.
Nếu ranh giới chưa rõ ràng, giấy tờ giữa các bên có sự khác biệt hoặc kết quả đo bị phản đối, thời gian xử lý có thể kéo dài hơn dự kiến.
Đặc biệt, một vụ việc có thể đã trải qua quá trình hòa giải tại địa phương, sau đó tiếp tục phải xác minh và đo đạc khi được Tòa án thụ lý. Việc kéo dài thời gian xác định hiện trạng có thể tác động đáng kể đến tiến độ chung của vụ án.
Do đó, đương sự nên chủ động phối hợp với Tòa án và đơn vị đo đạc, chuẩn bị hồ sơ từ sớm và theo dõi quá trình thực hiện nhằm hạn chế những khoảng thời gian chờ đợi không cần thiết.
Một số vấn đề thường gặp về chi phí đo đạc đất đai
Người nộp tiền tạm ứng có phải chắc chắn chịu chi phí cuối cùng không?
Không. Nộp tạm ứng và chịu chi phí sau khi vụ án kết thúc là hai nghĩa vụ khác nhau.
Theo Điều 156 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nghĩa vụ nộp tạm ứng được xác định chủ yếu dựa trên việc ai yêu cầu xem xét, thẩm định hoặc trường hợp Tòa án tự quyết định tiến hành.
Trong khi đó, Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 là căn cứ để xác định trách nhiệm chịu chi phí sau cùng. Kết quả xét xử và phạm vi yêu cầu được chấp nhận là những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với việc phân bổ khoản tiền này.
Chi phí đo vẽ áp ranh có phải là một loại chi phí tố tụng độc lập?
Điều 155 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ nhưng không tách riêng một chế định độc lập về “chi phí đo vẽ áp ranh”.
Trong vụ án đất đai, nếu việc đo vẽ được tổ chức để phục vụ hoạt động xem xét, thẩm định hiện trạng và ranh giới thì khoản chi có thể được xem xét trong cơ chế chi phí của hoạt động này. Tuy nhiên, bản chất cụ thể vẫn cần căn cứ vào quyết định của Tòa án và cách thức tổ chức đo đạc trong từng vụ việc.
Có bắt buộc phải trích đo địa chính trong mọi vụ án tranh chấp đất đai không?
Không phải mọi vụ tranh chấp quyền sử dụng đất đều bắt buộc phải thực hiện trích đo địa chính.
Theo tinh thần Điều 50 Luật Đất đai 2024, việc trích đo có ý nghĩa khi cần xác định cụ thể hiện trạng của thửa đất, nhất là trong trường hợp tài liệu địa chính hiện có chưa thể hiện đầy đủ hoặc cần có số liệu thực tế để giải quyết tranh chấp.
Tòa án sẽ xem xét hồ sơ và tình tiết của từng vụ việc để đánh giá mức độ cần thiết của tài liệu đo đạc. Vì vậy, không nên mặc nhiên cho rằng cứ có tranh chấp đất đai thì đương nhiên phải thực hiện một thủ tục trích đo mới.
Dịch vụ luật sư hỗ trợ về chi phí đo đạc đất đai của Long Phan PMT
Quá trình giải quyết tranh chấp đất đai thường liên quan đồng thời đến hồ sơ địa chính, chứng cứ về nguồn gốc đất, thủ tục hòa giải và quy định tố tụng dân sự. Nếu không xác định chính xác giai đoạn giải quyết và mục đích của việc đo đạc, đương sự có thể khó đánh giá được mình đang phải nộp khoản tiền nào và liệu khoản tiền đó có được phân bổ lại khi có bản án hay không.
Long Phan PMT hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ và xác định vụ việc đang ở giai đoạn hòa giải tại địa phương hay đã được Tòa án thụ lý; phân tích loại chi phí có thể phát sinh; xác định chủ thể có nghĩa vụ nộp tạm ứng; đồng thời tư vấn về nguyên tắc chịu chi phí theo kết quả giải quyết vụ án.
Luật sư cũng có thể hỗ trợ khách hàng chuẩn bị tài liệu liên quan đến nguồn gốc và hiện trạng đất, làm việc với Tòa án hoặc đơn vị đo đạc trong quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ và đánh giá phương án xử lý khi kết quả đo đạc có dấu hiệu sai lệch hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.
Chi phí đo đạc trong tranh chấp đất đai có thể phát sinh từ việc xem xét, thẩm định tại chỗ, đo vẽ hoặc trích đo địa chính; người nộp tạm ứng chưa chắc là người phải chịu chi phí cuối cùng và trách nhiệm thanh toán được xác định theo Điều 155, Điều 156, Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cùng các quy định liên quan của Điều 50, Điều 235 và Điều 236 Luật Đất đai 2024. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Chi phí đo đạc đất đai trong vụ án dân sự: quy định và nghĩa vụ chi trả
>>> Xem thêm:
Giải quyết tranh chấp đất đai do cán bộ địa chính đo sai lệch thông tin
Khiếu nại và kháng cáo trong vụ án dân sự: Phân biệt
